مفعول با ذكر فاعل چنان كه در اين خوردن خون دل از چشم تر آموخته‌ام يا بىذكر آن چنان كه در اين نثر اختيار كردن نكوئى بهتر است و كاهى بسوى ظرف بىذكر فاعل و مفعول چنان كه در اين نثر خورسند كشتم از زدن امروز يعنى از زدن يار رقيب را در اين روز بوجه استعمال اهل زبان بضرورت شعر بعضى مركبّات اضافيه بقلب مضاف و مضاف اليه و بعضى بقطع كسره اضافت هم دارند و هر واحد از آنها در صورت اوّل بمركب اضافى مقلوب موسوم كردد مانند انصاف دشمن و برادرزادهء جهان پادشاه و خدادوست و در صورت ثانى بمركب اضافى مقطوع ناميده شود مثل دوست دشمن و سرپنجه شب برات و صاحب‌خانه و نيز بعضى جا براى ضرورت شعر ميان مضاف اليه مقدم و مضاف آن فاصله واقع است چنان كه درين قول ظهورى كه بتوصيف خلق ممدوح كفته دهد صد بحر و كان را حاصل از دست * نيارد داد اما يكدل از دست و بعضى حروف مانند براى بتا برو و بهر و جز كه در حالت انضمام همچو مضاف واقع شوند بايد كه آنها را شبه مضاف تعبير كنند قانون هرجا كه مضاف اليه ضمير متصّل و حرف اخير مضاف غير الف و واو مدّه و هاى مختفى بود درين صورت آن حرف را مفتوح كردانند چنان كه در اسبم و تختت و سواريش و آن حرف اكر الف يا واو مدّه باشد در آخرش ياى مفتوح و اكر هاى مختفى بود در آخر آن همزه مفتوحه زياده نمايند چنان كه در قبايم و سويت و نامه‌اش و هرجا كه مضاف اليه غير ضمير متصّل و حرف آخر مضاف الف يا واو مدّه يا هاى مختفى و حرف آخر مضاف الف يا واو مدّه يا هاى مختفى و يا ياى معروف باشد در صورت ثانى بعد الف و واو ياى مكسور زياده كنند چنان كه در سراى من و طلاى آفتاب و خوى او و سوى دل و در صورت ثالث و رابع بعد ها و يا همزه مكسوره زياده نمايند چنان كه در پياله مس و خانه تو و دايه تو و انكشترى سيم و كشتى او و زنكى شام و چنين يا و همزه را ياى وقايه كسرهء اضافت كويند دويّم مركب توصيفى كه تركيب يابد از موصوف و صفت بايد دانست كه هراسم كه متصف بوصفى بود آن را موصوف و لفظى را كه دلالت كند بر آن وصف صفت مىنامند و سزاوار موصوف آنست كه بر صفت مقدّم باشد و حرف آخرش مكسور بود به شرطى كه صفتش مفرد يا آن حرف غير الف و واو مدّه و هاى مختفى و ياى معروف باشد و آن كسره را كسره صفت كويند و صفت هميشه نكره بود بر خلاف موصوف كه كاهى نكره باشد و كاهى معرفه پس جائى كه موصوف نكره بود صفت فايده تخصيص آن دهد چنان كه در اسب دونده و پيل مرده و چنين صفت را قيد احترازى خوانند و درصورتىكه موصوف معرفه باشد صفت افاده توضيح آن بخشد چنان كه در بهرام تندخو و رستم جنكجو و اين نوع صفت را قيد واقعى و صفت كاشفه نامند و صفت موصوف معرفه كاهى براى مجرّد مدح آيد چنان كه در ايزد بيچون و كاهى فقط براى ذم چنان كه در ابليس كمراه و كاهى محض براى ترحّم چنان كه در فرهاد غمكين و بنا بر تعظيم كاهى موصوف بر قرينهء صفات مخصوصه محذوف كردد چنان كه درين قول سعدى بنام جهاندار جان‌آفرين يعنى بنام خداى جهاندار جان‌آفرين و كاهى صفت بجاى ضمير مخاطب مضاف اليه آورده شود چنان كه در ذات كرامى و نام نامى و بعضى جا براى ضرورت ميان موصوف و صفت فصل وارد است چنان كه درين قول صايب كه بتعريف غليان كفته نثر همدميست بىنفاق و همزبانيست كرم وفاق و درين قول سعدى يكى تيغ زد تيز بر كردنش و بعضى جا صفت متعدّد موصوف واحد آمده است چنان كه درين قول منه خداونده بخشنده و دستكير * حكيم خطابخش و پوزش‌پذير و هر صفت كه بدستور مسطور از موصوف مؤخر بود بصفت مستوى موسوم كردد و صفتى كه بضرورت شعر يا وجه استعمال صاحب‌زبانان بر موصوف مقدم افتد بصفت مقلوب ناميده شود مثل پيرلاشه و تلخ‌آب و خشك‌رود و نيك‌مرد و هر صفت كه مبيّن حال ذات موصوف باشد چنان كه در مثالهاى صدر آن را صفت به حال موصوف كويند و صفتى كه مبيّن حال موصوف باعتبار متعلّقش بود چنان كه در زن خوب‌رو و مرد دراز كيسو آن را صفت به حال متعلّق موصوف نامند و چنين صفت هميشه بر موصوف حقيقى مقدم باشد و كاهى صفت جمله بود يعنى آن جمله خبريّه كه مصدّر بكاف بيان و مشتمل ضميرى باشد كه راجع به طرف موصوف بود درين صورت حرف آخر موصوف بر حال خود سلامت ماند چنان كه درين قول آصفى دل كه طومار بلا بود من محزون را * پاره كردند ندانسته بتان مضمون را و صفت هيچ ضمير منفصل جز جمله نبايد مكر صفت لفظ من كاهى مفرد هم باشد چنان كه در شعر صدر و ضمير متصّل هركز موصوف نكردد قانون هرجا كه حرف اخير موصوف الف يا واو مدّه بود در آخرش ياى مكسور زياده كنند چنان كه در بالاى بلند و خوى دل‌پسند و اكر هاى مختفى و يا معروف باشد بعد از آن همزه مكسوره زياده نمايند چنان كه در سينهء بىكينه و دوستى ديرينه و چنين يا و همزه را ياى وقايه كسرهء صفت و همزهء وقايه كسره صفت خوانند و چون در مركّب